كنند و آبى كه نخود در آن جوشانيده باشند با شراب ، نافع است و حمام به آب گرم و ماليدن روغن بابونه و گل با هم نيكوست و خسبيدن بر پشت مناسب است و اگر معده به قوت باشد ، پياز و شلغم بريان كرده با نمك و تخم رشاد كوفته با نمك سقنقون « 1 » نافع است . و شخص دوم را مانند قليه كدو و سلق و تخم‌مرغ نيم‌برشت ، سفيده و زرده با هم و حلواى شير و ترنجبين و آرد جو در آب خسك « 2 » تر خيسانيده و حسوى آرد جو و نخود پخته يا مرغ و كفتر بچه نر و ماهى بريان تازهء گرم ميانه ، نه كوچك و نه بزرگ ، و حلواى قند سفيد و مغز بادام در اين باب نافع است و بوييدن اندك كافورى اگر حرارت مفرط باشد و سرد كردن دل و جگر به طلاهاى سرد با احتراز از افراط نافع است . [ ترك جماع ] مضرت ترك جماع كسى كه عادت كرده باشد وجع « 3 » مفاصل و انثيين و ثقل سر و ثقل حركت و درد زانو پيدا شود ، از جهت آنكه فضله كه دفع مىشد و طبيعت عادت بر حصول آن كرده و بر طريق معهود حاصل شد و دفع نشود و در اعضاى مذكور جمع شود ، موجب سنگينى و درد گردد . تدارك آن اشتغال بر جماع است اگر ممكن باشد ، و الّا سردمزاج ، تخم فنج‌انگشت و تخم سداب با قند يا عسل ، و گرم‌مزاج ، تخم كاهو و تخم خرفه تناول كنند و به

--> ( 1 ) . براساس تحفه حكيم مومن : « سقنقور حيوانى است شبيه به بزمجه و دنبالهء او دراز و دست و پا دارد . خواص مشهورهء او در جنس نر موجود است كه در بهار قبل از جفت شدن به ماده صيد كرده باشند و شكم او را از احشاء به غير گرده پاك نموده با نمك انباشته باشند و در سايه خشك كرده و قوىترين اجزاى او در تقويت باه ، كمرگاه و ناف و منبت دنباله است و نمك او را نيز تأثير عظيم مىباشد . » ، لذا منظور مىتواند نمك داخل شكم سقنقور باشد و يا كل عبارت « سمك سقنقور » به معنى ماهى سقنقور باشد و نه « نمك سقنقون » . ( 2 ) . مخزن الادويه : همان حسك يا خارخسك است . ( 3 ) . در نسخه خطى « جمع مفاصل » آمده كه با مراجعه به نسخه عربى به « وجع مفاصل » اصلاح شد .